کون سیتی (Akon City)، پروژه‌ای که با سر و صدای زیاد و وعده‌هایی مبنی بر تبدیل شدن به یک شهر هوشمند آینده‌نگرانه و پناهگاهی برای دیاسپورای آفریقایی در سنگال مطرح شد، امروزه بیش از آنکه نماد پیشرفت باشد، به مثلی از جاه‌طلبی‌های ناکام و واقعیت‌های سخت توسعه در آفریقا تبدیل شده است. این شهر، که توسط ستاره موسیقی جهانی، آکون (Akon)، رهبری می‌شد، قرار بود نمونه‌ای درخشان از تکنولوژی، گردشگری، و توسعه اقتصادی باشد. اما شکست این پروژه – یا حداقل، توقف کامل آن پس از سال‌ها – دلایل متعددی دارد که نیازمند کالبدشکافی دقیق است.
پروژه آکون سیتی، که در سال ۲۰۲۰ با هزینه‌ای تخمینی ۶ میلیارد دلار معرفی شد، وعده ساخت شهری با فناوری بلاک‌چین، انرژی تجدیدپذیر، مناطق گردشگری لوکس، و حتی ارز دیجیتال اختصاصی خود (Akoin) را می‌داد.
جاه‌طلبی این پروژه به قدری بزرگ بود که از همان ابتدا شک و تردیدهای جدی را برانگیخت. ۶ میلیارد دلار برای کشوری مانند سنگال (که تولید ناخالص داخلی آن حدود ۳۰ میلیارد دلار است) رقمی نجومی محسوب می‌شد. منابع مالی مورد نیاز برای چنین پروژه‌ای اغلب نیاز به حمایت دولت‌های بزرگ یا کنسرسیوم‌های مالی بین‌المللی دارد، نه صرفاً پشتوانه یک سلبریتی.
آکون سیتی نمونه‌ای کلاسیک از توسعه “از بالا به پایین” (Top-Down Development) بود؛ یعنی پروژه‌ای که بدون در نظر گرفتن دقیق نیازهای محلی، ساختارهای موجود، و مشارکت جامعه، صرفاً توسط یک قدرت خارجی یا برجسته دیکته می‌شود. این مدل معمولاً در برابر مشکلات لجستیکی، حقوقی، و فرهنگی آسیب‌پذیر است.
عملی نشدن این پروژه به عوامل ملموسی بستگی داشت که مانع از پیشرفت فیزیکی آن شد.
بزرگترین مشکل آکون سیتی تأمین مالی بود. در حالی که آکون ادعا می‌کرد که سرمایه‌گذاران خصوصی و خارجی به پروژه علاقه‌مند هستند، جزئیات شفافی از نحوه جمع‌آوری ۶ میلیارد دلار ارائه نشد. بسیاری از ناظران معتقدند که پروژه صرفاً بر پایه امید و تبلیغات ساخته شده بود و فاقد پشتوانه مالی واقعی بود. پروژه اعلام کرد که از طریق “اوراق قرضه” و سرمایه‌گذاران خطرپذیر تأمین مالی می‌شود، اما نتوانست اعتماد نهادهای مالی بزرگ را جلب کند.
زمین اهدایی برای ساخت شهر در نزدیکی Mbodiène، منطقه‌ای ساحلی و نسبتاً دورافتاده بود که فاقد زیرساخت‌های لازم (آب، برق، جاده‌های استاندارد) برای ساخت یک شهر هوشمند بود. هزینه‌های اولیه برای رساندن زیرساخت‌ها به محل، به خودی خود بسیار سنگین بود.
استفاده از بلاک‌چین و ارز دیجیتال Akoin به عنوان ستون فقرات اقتصادی شهر، در کشورهای آفریقایی که چارچوب‌های نظارتی ضعیفی دارند، ریسک بالایی به همراه داشت. دولت سنگال، هرچند در ابتدا حمایت خود را اعلام کرد، اما با توجه به ماهیت غیرمتعارف تأمین مالی و تکنولوژی شهر، نمی‌توانست تضمین‌های حقوقی کافی برای سرمایه‌گذاران بزرگ فراهم کند.
حضور آکون به عنوان چهره اصلی پروژه، شمشیر دولبه‌ای بود.
شهرت آکون قطعاً در جذب توجه رسانه‌ها و مطرح کردن سنگال به عنوان یک مرکز بالقوه نوآوری مؤثر بود. پروژه در سطح جهانی مورد بحث قرار گرفت و این خود موفقیت بزرگی برای سنگال بود.
اما شهرت لزوماً به معنی تجربه در برنامه‌ریزی شهری، مهندسی و مدیریت پروژه‌های کلان (Mega-projects) نیست. آکون بیشتر یک ایدئولوژیست و تبلیغ‌کننده بود تا یک مدیر اجرایی یا توسعه‌دهنده زیرساخت. پروژه‌های بزرگ شهری نیازمند تیم‌هایی از مهندسان، شهرسازان، حقوقدانان مالی و متخصصان لجستیک هستند که به نظر می‌رسد در تیم اولیه آکون سیتی، این ساختار حرفه‌ای به درستی شکل نگرفته بود.
شیوع کووید-۱۹ و رکود اقتصادی جهانی در سال‌های ۲۰۲۰ و ۲۰۲۱، ضربه سختی به پروژه‌های سرمایه‌گذاری پرریسک زد.
سرمایه‌گذاران در دوران عدم قطعیت، از پروژه‌هایی که سوددهی طولانی‌مدت و ریسک‌های مالی و نظارتی بالایی داشتند (مانند آکون سیتی) فاصله گرفتند و سرمایه‌های خود را به سمت بازارهای باثبات‌تر هدایت کردند. این امر تأمین مالی پروژه را عملاً غیرممکن ساخت.
علاوه بر این، پس از گذشت سال‌ها و مشاهده عدم پیشرفت فیزیکی (جز یک سنگ بنا و چند طرح اولیه)، مردم و دولت سنگال نیز به تدریج اعتماد خود را از دست دادند و اولویت‌های توسعه به سمت پروژه‌های زیرساختی سنتی‌تر و قابل اجرا تغییر یافت.
آکون، خواننده آمریکایی-سنگالی، با ثروت و شهرت بین‌المللی خود، تصمیم گرفت تا به قاره مادری‌اش بازگردد و یک اثر ماندگار خلق کند. ایده آکون سیتی فراتر از یک طرح ساختمانی بود؛ یک بیانیه فرهنگی و اقتصادی بود. آکون هدف خود را ایجاد یک “شهر امن برای آفریقایی‌ها” اعلام کرد؛
جایی که دیاسپورای آفریقایی بتوانند بدون نگرانی از مسائل سیاسی و اقتصادی، سرمایه‌گذاری و زندگی کنند. الهام‌گیری از مفهوم واکاندا (شهر فوق‌پیشرفته و خودکفای فیلم پلنگ سیاه) این پروژه را به سرعت به تیتر اخبار تبدیل کرد و انتظارات را به سقف رساند.
قلب تپنده و در عین حال نقطه ضعف آکون سیتی، مدل مالی آن بود. بودجه ۶ میلیارد دلاری قرار بود به طور کامل از طریق سرمایه‌گذاران خصوصی تأمین شود، نه بودجه دولتی.
پس از گذشت سال‌ها از اعلام پروژه در سال ۲۰۱۸، پیشرفت فیزیکی در محل تعیین شده (Mbodiène) بسیار ناچیز بود. در نهایت، دولت سنگال چاره‌ای جز لغو قرارداد ندید.
شکست آکون سیتی تنها یک اتفاق در سنگال نیست؛ بلکه بازتابی از چالش‌های مشابهی است که در بسیاری از پروژه‌های بزرگ مقیاس در کشورهای در حال توسعه، از جمله ایران، دیده می‌شود.
شکست آکون سیتی یک درس عبرت تلخ اما ضروری برای توسعه شهری در آفریقا و سایر نقاط جهان است.
در نهایت، آکون سیتی نشان داد که ساختن یک آرمان‌شهر، حتی با الهام از واکاندا و با حمایت یک سلبریتی جهانی، نیازمند چیزی فراتر از یک ایده بزرگ است؛ نیازمند برنامه‌ریزی دقیق، ساختار مالی مستحکم و تعهد عملیاتی بی‌وقفه است.
همچنبن اخرین مقاله آرک ملی یعنی “10 ساختمان هوشمند که آینده‌ی معماری را از همین حالا ساخته‌اند” را نیز از این لینک میتوانید مطالعه نمائید.
نظر کاربران
ثبت نظر