در بسیاری از شهرهای جهان، کلیساها همچنان به‌عنوان یکی از مهم‌ترین مراکز اجتماعی و فرهنگی شناخته می‌شوند. با این حال، نقش این بناها در دهه‌های اخیر تغییر کرده است. کلیسای معاصر دیگر صرفاً مکانی برای برگزاری آیین‌های مذهبی نیست؛ بلکه فضایی برای آموزش، تعاملات اجتماعی، فعالیت‌های فرهنگی و شکل‌گیری ارتباطات انسانی به شمار می‌رود.
پروژه مجموعه کلیسای سانتا باربارا (Santa Barbara Parish Complex) در شهر لیکاتا واقع در استان آگریجنتو ایتالیا، نمونه‌ای شاخص از همین رویکرد جدید است. این مجموعه که توسط معماران فرانچسکو لیپاری (Francesco Lipari)، لیلو جیلیا (Lillo Giglia) و جوزپه کونتی (Giuseppe Conti) طراحی شده، تلاش می‌کند مفهوم کلیسای معاصر را فراتر از یک فضای عبادی تعریف کند.
در این پروژه، معماری به بستری برای پیوند میان ایمان، آموزش و زندگی روزمره تبدیل شده است؛ جایی که فضاهای مذهبی در کنار فضاهای آموزشی و اجتماعی قرار می‌گیرند و یک «پردیس ایمان» را شکل می‌دهند. نتیجه، مجموعه‌ای است که نه‌تنها به نیازهای مذهبی جامعه پاسخ می‌دهد، بلکه به‌عنوان یک مرکز شهری فعال نیز عمل می‌کند.
پیش از اجرای پروژه، سایت مجموعه سانتا باربارا زمینی بلااستفاده و فاقد هویت شهری مشخص بود. این فضای خالی نه عملکرد اجتماعی مؤثری داشت و نه نقشی در ساختار شهری منطقه ایفا می‌کرد.
معماران پروژه با بهره‌گیری از یک رویکرد شهری دقیق، این زمین رهاشده را به یک مقصد جدید برای ساکنان محله تبدیل کردند.
هدف اصلی طرح، ایجاد ارتباطی قوی‌تر میان کلیسا و شهر بود؛ به همین دلیل سازماندهی فضاها فراتر از نیازهای صرفاً مذهبی انجام شد.
فضاهای آموزشی شامل:
در بخش شمال شرقی سایت قرار گرفته‌اند.
این چیدمان به شکل طبیعی هسته عبادی مجموعه را در مرکز قرار می‌دهد؛ بخشی که شامل کلیسای اصلی، نمازخانه روزانه، برج ناقوس و فضاهای خدماتی است.
قرارگیری پروژه میان دو خیابان اصلی منطقه باعث شده ساختمان از دید مناسبی برخوردار باشد و به یک نشانه شهری جدید در محله تبدیل شود.
ایده اصلی پروژه از آموزه‌های پاپ فرانسیس در سند مشهور Laudato si’ الهام گرفته است.
این سند بر مفاهیمی همچون:
تأکید دارد.
معماران تلاش کرده‌اند این مفاهیم را نه از طریق تزئینات مذهبی، بلکه با زبان معماری بیان کنند.
فرم کلی ساختمان از تصویر کهن یک نمازخانه ساده شکل گرفته است؛ تصویری آشنا که در طول فرآیند طراحی دستخوش تحول شده و به یک حجم معاصر تبدیل شده است.
دیوارهای منحنی، سطوح پیوسته و خطوط نرم باعث شده‌اند ساختمان در عین سادگی، هویتی متمایز و دعوت‌کننده داشته باشد.
یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های پروژه، حذف مرزهای سخت میان فضای داخلی و بیرونی است. معماری مجموعه به گونه‌ای طراحی شده که بنا ادامه‌ای طبیعی از فضای شهری و منظر اطراف به نظر برسد.
در قلب مجموعه، فضای اصلی عبادت قرار دارد؛ فضایی که بر پایه پلان صلیب یونانی طراحی شده است.
پلان صلیب یونانی (پلان صلیب یونانی: نوعی سازماندهی فضایی که در آن چهار بازوی صلیب طولی برابر دارند و فضای مرکزی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند)
این ساختار باعث شده فاصله بصری و فضایی میان حاضران و محراب کاهش یابد و حس مشارکت جمعی در مراسم مذهبی تقویت شود.
برخلاف بسیاری از کلیساهای تاریخی که بر شکوه تزئینات تکیه دارند، فضای داخلی این پروژه بسیار کنترل‌شده و مینیمال طراحی شده است.
در اینجا عناصر اصلی معماری عبارت‌اند از:
سطوح سفید رنگ نور روز را در فضا منعکس می‌کنند و محیطی روشن، آرام و تأمل‌برانگیز ایجاد می‌کنند.
تمام عناصر آیینی مانند:
به‌صورت شفاف و خوانا در فضا سازماندهی شده‌اند.
یکی از نقاط قوت پروژه، استفاده از نمادهای مذهبی بدون توسل به بازتولید فرم‌های تاریخی است.
معماران تلاش کرده‌اند نمادگرایی را در کالبد معماری ادغام کنند، نه اینکه آن را به‌صورت تزئینات اضافه به بنا بیفزایند.
برج ناقوس استوانه‌ای پروژه به‌عنوان مهم‌ترین عنصر عمودی مجموعه عمل می‌کند.
این برج از نقاط مختلف محله قابل مشاهده است و نقش یک نشانه شهری را ایفا می‌کند.
بازشوهای تعبیه‌شده در بدنه برج به شکلی نمادین به داستان زندگی سنت باربارا اشاره دارند و به برج هویتی فراتر از یک عنصر عملکردی می‌بخشند.
ورودی اصلی ساختمان در قالب یک طاق فرورفته طلایی‌رنگ طراحی شده است.
این عنصر که معماران آن را دروازه آسمان نامیده‌اند، مسیر حرکتی بازدیدکنندگان را از میدان عمومی به سمت فضای مقدس هدایت می‌کند.
در واقع، تجربه ورود به کلیسا از همان لحظه عبور از این قاب طلایی آغاز می‌شود.
همانند بسیاری از نمونه‌های موفق معماری مذهبی معاصر، نور در این پروژه نقش یک مصالح ساختمانی را ایفا می‌کند.
نور طبیعی از طریق بازشوها و شکاف‌های کنترل‌شده وارد فضا می‌شود و در طول روز الگوهای متفاوتی از روشنایی و سایه ایجاد می‌کند.
این تغییرات دائمی باعث می‌شوند فضای داخلی همواره پویا و زنده باقی بماند.
برخلاف کلیساهای تاریخی که اغلب بر تزئینات و تصاویر مذهبی متکی بودند، در اینجا نور وظیفه انتقال حس معنویت را بر عهده گرفته است.
انتخاب متریال در این پروژه بر اساس چهار معیار اصلی انجام شده است:
سازه اصلی پروژه از ترکیب بتن مسلح و تیرهای چوبی چندلایه ساخته شده است.
بتن مسلح (بتن مسلح: ترکیب بتن و میلگردهای فولادی که مقاومت سازه‌ای بالاتری نسبت به بتن معمولی دارد)
استفاده از بتن امکان ایجاد دیوارهای منحنی و فرم‌های آزاد پروژه را فراهم کرده است.
گلولام (Glulam: چوب مهندسی‌شده‌ای که از چسباندن لایه‌های مختلف چوب ساخته می‌شود و برای دهانه‌های بزرگ کاربرد دارد)
تیرهای گلولام در سقف فضاهای عبادی استفاده شده‌اند و ضمن کاهش وزن سازه، امکان پوشش دهانه‌های وسیع را فراهم کرده‌اند.
در فضای داخلی نیز سقف‌های چوبی مشبک ضمن بهبود کیفیت آکوستیکی، گرمای بصری قابل توجهی به محیط بخشیده‌اند.
پایداری پروژه تنها به انتخاب مصالح محدود نمی‌شود.
آسایش غیرفعال (Passive Comfort: تأمین شرایط آسایش حرارتی و محیطی بدون وابستگی زیاد به تجهیزات مکانیکی)
یکی از اصول کلیدی طراحی مجموعه سانتا باربارا است.
چیدمان ساختمان‌ها و فضاهای باز به گونه‌ای انجام شده که جریان طبیعی هوا در سایت شکل بگیرد.
فضاهای سبز و سایه‌اندازهای اطراف مجموعه نیز پیش از ورود هوا به ساختمان، دمای آن را کاهش می‌دهند و شرایط آسایش بهتری ایجاد می‌کنند.
این راهکارها باعث شده وابستگی ساختمان به سیستم‌های تهویه مکانیکی کاهش پیدا کند.
یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های مجموعه سانتا باربارا، چندعملکردی بودن آن است.
در کنار فضای اصلی عبادت، مجموعه شامل فضاهای مختلفی برای فعالیت‌های اجتماعی و آموزشی است:
این فضاها امکان استفاده روزانه از مجموعه را فراهم می‌کنند و باعث می‌شوند کلیسا به بخشی فعال از زندگی محله تبدیل شود.
در نتیجه، پروژه تنها یک ساختمان مذهبی نیست؛ بلکه یک مرکز اجتماعی و فرهنگی است که تعاملات انسانی را در کنار فعالیت‌های مذهبی تقویت می‌کند.
مجموعه کلیسای سانتا باربارا نمونه‌ای موفق از بازتعریف معماری مذهبی در دوران معاصر است. این پروژه نشان می‌دهد که ساختمان‌های مذهبی همچنان می‌توانند نقش مهمی در شکل‌دهی به زندگی شهری ایفا کنند؛ البته نه از طریق شکوه تاریخی یا تزئینات پرزرق‌وبرق، بلکه با ایجاد فضاهایی باز، دعوت‌کننده و انسانی.
ترکیب هوشمندانه فضاهای عبادی، آموزشی و اجتماعی، استفاده از نور به‌عنوان عنصر اصلی طراحی، توجه به پایداری محیط‌زیستی و ارتباط نزدیک با بافت شهری، این پروژه را به یکی از نمونه‌های شاخص معماری مذهبی معاصر در ایتالیا تبدیل کرده است.
مجموعه سانتا باربارا ثابت می‌کند که کلیسای امروز می‌تواند هم‌زمان مکانی برای عبادت، یادگیری، گفت‌وگو و شکل‌گیری حس تعلق اجتماعی باشد؛ فضایی که ایمان را نه در انزوا، بلکه در متن زندگی روزمره بازتعریف می‌کند.
credit : Santa Barbara Parish Complex Shapes a Contemporary “Campus of Faith” in Sicily
نظر کاربران
ثبت نظر